Kaynaklar
- CSGB / Asgari Ücret Tespit Komisyonu (2026 brüt/net)
- GİB gelir vergisi tarifesi 2026
- EPDK mesken elektrik kademeli tarife (yaklaşık)
- BOTAŞ / dağıtım şirketleri doğalgaz (yaklaşık)
- Hazine ve Maliye — kıdem tazminatı tavanı 1. dönem 2026
Enflasyon Hesaplama
Fiyat değişimi, alım gücü kaybı ve reel maaş aynı verinin farklı yorumlarıdır. Tek ürün artışı resmi sepet değildir.
Fiyat artışı formülü
(Yeni − eski) / eski × 100 belirli bir ürün veya sepetin yüzde değişimini verir. 100’den 150’ye çıkış %50 artıştır.
Enflasyon hesaplayıcısı bu aritmetiği hızlandırır. TÜFE gibi resmi endeksler ürün sepeti ve ağırlıklarla üretilir; tek fatura kalemi genel enflasyon değildir.
Baz etkisi, bir önceki yılın aynı ayındaki sıçrama veya düşüş nedeniyle yıllık enflasyon oranını yanıltıcı okutturabilir. “Bu ay düşük geldi” yorumu, seviyenin hâlâ yüksek olmasını gizleyebilir. Seviye ile değişim hızını ayırın.
Alım gücü ters ilişkisi
Fiyatlar %50 artınca aynı para birimiyle alınabilen miktar 1/1,5 ≈ %33,3 azalır. “%50 enflasyon = alım gücü yarıya iner” ifadesi yanlıştır.
Alım gücü kaybını fiyat artışıyla karıştırmamak, maaş ve kira tartışmalarında sık yapılan hatayı önler.
Reel maaş
Nominal zam ile enflasyon aynı tarih aralığında karşılaştırılmalıdır. %40 zam ve %50 enflasyon, reel olarak yaklaşık gerileme demektir.
Enflasyon-maaş aracı bu karşılaştırmayı senaryolaştırır. İleriye dönük tahmin değil, aritmetik kontrolüdür.
Brüt zam ile net zam farklıdır; vergi dilimi değişimi net alım gücünü ayrıca aşındırır. Enflasyon-maaş karşılaştırmasında mümkünse net maaşı kullanın. Prim ve yan haklar düzensizse yıllık ortalamaya yayın.
Bileşik dönemler
İki yılda üst üste %20 ve %20, toplamda %44’e yakın bileşik etki yaratır (1,2×1,2). Yıllık oranları toplayarak “%40” demek eksik kalır.
Çok yıllık kira veya birikim hedefinde bileşik etkiyi ayrı satırda gösterin.
Kira artış tavanı ile enflasyon endeksi farklı metinlerde geçer; ikisini aynı sayı sanmak sözleşme tartışmalarında sık hatadır. Artış maddesindeki endeksi okuyun. Birikim hedefinde ise gelecekteki fiyatı bileşik senaryoyla büyütün.
Sepet ve kişisel enflasyon
Resmi sepet ortalama hane ağırlıklarını yansıtır. Ulaşım ve gıdaya yüksek harcayan birinin kişisel enflasyonu farklı olabilir.
Kişisel sepeti kabaca ağırlıklandırarak kendi endeksinizi izlemek bütçe için faydalıdır; resmî istatistik yerine geçmez.
Kiracı ile ev sahibi, veya otomobilli ile toplu taşıma kullanan hanelerin sepetleri ayrışır. Kişisel endeks için büyük kalemlere (kira, gıda, enerji, ulaşım) ağırlık verin. Resmi TÜFE ile birebir örtüşmesi beklenmez; amaç bütçe uyarısıdır.
Birikim hedeflerine bağlama
Hedef tutarı bugünkü fiyatla sabitlemek, yıllar sonra yetmeyebilir. Birikim hedefi aracında enflasyon senaryosu kullanın; bu yatırım tavsiyesi değildir.
Uyarı
Gelecek enflasyon bilinmez. Araçlar senaryo üretir; politika veya piyasa tahmini değildir.
Pratik ipuçları
- Aynı başlangıç-bitiş tarihlerini kullanın.
- Fiyat artışı ile alım gücü kaybını ayırın.
- Çok yılı bileşik çarpın, toplamayın.
- Tek ürünü genel TÜFE sanmayın.
- Maaş zammını aynı dönem enflasyonuyla kıyaslayın.
- Gelecek oranı senaryo olarak işaretleyin.
Sık sorulanlar
%50 enflasyon alım gücünü yarıya indirir mi?
Hayır. Fiyatlar %50 artınca alınabilen miktar yaklaşık üçte bir (%33,3) azalır. Yarıya inme için fiyatların iki katına çıkması gerekir.
Tek ürün artışı enflasyon mudur?
O ürünün fiyat değişimidir. Resmi tüketici enflasyonu sepet ve ağırlıklarla hesaplanır.
Reel maaş nasıl bakılır?
Nominal değişim ile aynı dönemin fiyat değişimi birlikte yorumlanır. Zam enflasyonun altındaysa alım gücü gerileyebilir.
İki yılı toplamak doğru mu?
Hayır. Bileşik etki için çarpanlar çarpılır. %20+%20 ≈ %44 bileşiktir, %40 değil.
Geleceği tahmin eder mi?
Hayır. Girdiğiniz varsayımlarla senaryo üretir; öngörü veya tavsiye değildir.
Kişisel sepet neden farklı?
Harcama ağırlıklarınız resmi ortalamadan sapıyorsa yaşadığınız fiyat baskısı da sapar. Bütçe için faydalı, istatistik yerine geçmez.